ණය ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීම 97%ක් සාර්ථකයි!

දේශීය ණය ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීමේ පළමු වටයේ ප්‍රතිඵල මේ වන විට ප්‍රකාශයට පත් කර තිබෙනවා. මේ අනුව, ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීම සඳහා ඉල්ලුම් කිරීමට සුදුසුකම් ලැබූ ඩොලර් මිලියන 814.7ක සංවර්ධන බැඳුම්කර වලින් ඩොලර් මිලියන 791.4ක් ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීම සඳහා අයදුම්පත් ලැබී ඇති අතර එම අයදුම්පත් සියල්ල  ශ්‍රී ලංකා රජය විසින් පිළිගෙන තිබෙනවා. මෙය 97.1%ක සාර්ථකත්වයක්.

නිකුත් කර තිබුණු ඩොලර් මිලියන 837.6ක සංවර්ධන බැඳුම්කර වලින් තනි පුද්ගල ආයෝජකයින් සතු කොටස ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීම සඳහා සුදුසුකම් ලැබුවේ නැහැ. එම ප්‍රමාණය ඩොලර් මිලියන 22.9ක් හෙවත් මුළු ප්‍රමාණයෙන් 2.7%ක්. එම ප්‍රමාණයද සැලකිල්ලට ගතහොත් ප්‍රතිව්‍යුහගත කෙරෙන සංවර්ධන බැඳුම්කර ප්‍රමාණය මුළු ප්‍රමාණයෙන් 94.5%ක්. 

සංවර්ධන බැඳුම්කර ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීම සඳහා අයදුම් කිරීමේදී ණයහිමියන්ට විකල්ප තුනක් ලැබුණා. මේ එක් එක් විකල්පය තෝරාගෙන ඇති ප්‍රතිශතය තවමත් ප්‍රසිද්ධ කර නැහැ. එමෙන්ම, කිසිදු විකල්පයක් තෝරා ගෙන නැති 3%කට ආසන්න ණයහිමියන් කවුද යන්නත් පැහැදිලි නැහැ. මොවුන් බොහෝ විට විදේශ ණයහිමියන් විය හැකියි. ඔවුන්ට මුල් ගිවිසුමේ කොන්දේසී අනුව ඔවුන්ගේ මුදල් ආපසු නොලැබෙන බැවින් රජයට එරෙහිව නඩු මගට යාමේ අරමුණක් නැත්නම් මෙය තාර්කික නොවන තීරණයක්. එහෙත්, විවිධ හේතු මත මෙවැනි අවස්ථාවකදී 3%ක් වැනි පිරිසක් තාර්කික නොවන ලෙස කටයුතු කිරීම සාමාන්‍ය තත්ත්වයක්. 

භාණ්ඩාගාර බැඳුම්කර ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීම සඳහා අයදුම් කළ හැකි කාලය අගෝස්තු 11 දක්වා කල් දමා ඇති අතර අගෝස්තු 16 දින ප්‍රතිඵල ප්‍රකාශයට පත් වීමට නියමිතයි.

දවස් පහේදී විය හැකි දේ...

දවස් පහක් බැංකු වහලා කියා කිවුවත් ඇත්තටම වෙලා තියෙන්නේ කොහොමටත් තිබුණු නිවාඩු දින අතරට විශේෂ බැංකු නිවාඩු දිනයක් එකතු කරන එකයි. කොහොම වුනත්, අවසාන ප්‍රතිඵලය විදිහට එක දිගට බැංකු නිවාඩු දින පහක් ලැබෙනවා. මේ දින පහ ඇතුළත රජය විසින් දේශීය ණය ප්‍රතිසංවිධානය කර අවසන් කිරීමට උත්සාහ දරන බව පේනවා. 

මෙහිදී විය හැකි දේ පිළිබඳව විස්තරාත්මක ලිපියක් බදාදා පමණ පළ කරන්න හිතාගෙන හිටියත් ඇතැම් පාඨක ප්‍රතිචාර අනුව මේ ගැන ඊට පෙර යමක් කිව යුතු බව පෙනෙනවා. නිදහසින් පසු කාලයක් තිස්සේ විශාල රජයක් නඩත්තු කරමින් සිදු කළ රාජ්‍ය මැදිහත් වීම් වල ප්‍රතිඵලයක් විදිහට පසුගිය වසරේ මුල් කාලයේ රටේ ආර්ථිකයේ ලොකු කඩා වැටීමක් සිදුවුනා. එයින් පසුව ගත වූ වසරකට වැඩි කාලය තුළ රටේ ආර්ථිකය ස්ථායීත්වය කරා සෑහෙන දුරක් ගමන් කර තිබෙනවා. මෙතෙක් ජයගෙන තිබෙන අභියෝග හා සැසඳූ විට මේ සති අන්තය තුළ පනින්න තිබෙන කඩුල්ල ගොඩක් උස එකක් නෙමෙයි. 

මේ සතිය අවසන් වන විට උද්ධමනය 12% ආසන්න මට්ටමකට පහත වැටී ඇති බව දැන ගන්න ලැබෙයි. ඇතැම් විට ආහාර උද්ධමනය තනි අංකයක් වී තිබිය හැකියි. ඉදිරි මාසය අවසන් වන විට උද්ධමනය කොහොමටත් තනි අංකයක් දක්වා අඩු වෙනවා. මීට සමාන්තරව පොලී අනුපාතිකද පහත වැටීමට තිබෙන ප්‍රධානම බාධාවක් වන්නේ දේශීය ණය ප්‍රතිව්‍යුහගත කරනු ලැබීම පිළිබඳව ඇති අවිනිශ්චිතතාවයයි.

දේශපාලනික ක්‍රියාවලියක අවසාන ප්‍රතිඵලය ගැන කලින් වැඩි දෙයක් කියන්නට නොහැකි වුවත්, අදාළ දේශපාලනික හා නීතිමය කටයුතු අපේක්ෂිත පරිදි අවසන් වුවහොත්, ලොකු වැස්සක් වැස පෑව්වාක් මෙන්, මේ දින පහේ නිවාඩුව අවසන් වෙද්දී දේශීය ණය ප්‍රතිව්‍යුහගත කරනු ලැබීම පිළිබඳව කාලයක් තිස්සේ පැවති අවිනිශ්චිතතා ඉවත් වී පොලී අනුපාතික ක්ෂණයකින් පහත වැටෙන්නට ඉඩ තිබෙනවා. 

පසුගිය සතියේදී සාර්ථක ලෙස සැම්බියාවේ විදේශ ණය ප්‍රතිව්‍යුහගත කෙරුණා. එහිදී ණය (මුහුණත අගය) කපා හැරීමක් සිදු වූයේ නැහැ. ඊට පෙර චාඩ් රාජ්‍යයේ විදේශ ණය ප්‍රතිව්‍යුහගත කෙරුණා. එහිදීද ණය (මුහුණත අගය) කපා හැරීමක් සිදු වූයේ නැහැ. විදේශ ණය ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීමේදී ලංකාවට ඉදිරිපත්ව ඇති කොන්දේසි ඉහත රටවලට ඉදිරිපත් වූ තරම්ම දැඩි කොන්දේසි නෙමෙයි. ඒ නිසා, ලංකාවේ විදේශ ණය ප්‍රතිව්‍යුහගත කරනු ලැබීමේදී බොහෝ විට සිදු විය හැක්කේ පරිණත කාලය දිගු කිරීමක් හා පොලී අනුපාතික සීමා කිරීම මගින් ණය වල වත්මන් අගය පහත හෙලා ගනු ලැබීමක් (NPV reduction) පමණයි. 

ලංකාවේ විදේශ ණය වුවද කපා හරිනු ලැබීමේ ඉඩක් ලොකුවට පෙනෙන්නට නොමැති පසුබිමක දේශීය ණය කපා හරිනු ලැබීමක් කිසිසේත්ම සිදු විය නොහැකියි. සිදු වීමට ඉඩ ඇත්තේ පරිණත කාලය දිගු වන පරිදි ස්වේච්ඡා ණය හුවමාරුවක් පමණයි. 

මහ බැංකුව සතු භාණ්ඩාගාර බිල්පත් ප්‍රතිව්‍යුහගත කෙරෙන බව කලින්ම පැහැදිලිව කියා තිබෙන දෙයක්. මෙය සිදු වන්නේ අලුත් මහ බැංකු පනත සම්මත කර ගනු ලැබීමට සමාන්තරවයි. එම බිල්පත් දිගුකාලීන කල් පිරීමක් සහිත ණය ලෙස පර්වර්තනය කිරීමට හෝ වෙනත් ආකාරයක පරිවර්තනයකට ලක් කිරීමට ඉඩ තිබෙනවා. සති අන්තය අවසන් වෙද්දී මේ ගැන වැඩි විස්තර දැන ගන්න ලැබෙයි. 

දැනට නිකුත් කර තිබෙන භාණ්ඩාගාර බිල්පත් වලින් සැලකිය යුතු කොටසක් මිල දී ගෙන තිබෙන්නේ මහ බැංකුව විසිනුයි. ඒ නිසා, එම බිල්පත් ප්‍රමාණය ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීමෙන් පසුව වෙළඳපොළේ ඉතිරි වන්නේ සැලකිය යුතු තරම් අඩු බිල්පත් ප්‍රමාණයක්. මූල්‍ය වෙළඳපොළ සුමට ක්‍රියාකාරිත්වය සඳහා මෙන්ම මහ බැංකුවේ මුදල් ප්‍රතිපත්ති ක්‍රියාත්මක කිරීම සඳහාද යම් බිල්පත් ප්‍රමාණයක් ගනුදෙනු විය යුතුයි. ඒ නිසා, දැනට මහ බැංකුව සතු භාණ්ඩාගාර බිල්පත් හැර අනෙකුත් බිල්පත් හා අදාළව මේ සතිය අවසානයේදී හෝ ඉන් පසුව කිසිදු වෙනසක් සිදු වනු ඇතැයි මා සිතන්නේ නැහැ. මෑතකදී ඝානාව දේශීය ණය ප්‍රතිව්‍යුහගත කළ අවස්ථාවේදීද බිල්පත් සම්බන්ධව කිසිවක් කළේ නැහැ. 

කෙසේ වුවද, මහ බැංකුව සතු භාණ්ඩාගාර බිල්පත් පමණක් ප්‍රතිව්‍යුහගත කළද වාණිජ බැංකු කෙරෙහි යම් තාක්ෂනික බලපෑමක් සිදු විය හැකියි. එක පැත්තකින් වාණිජ බැංකු ඔවුන්ගේ බිල්පත් ඇපයට තබා මහ බැංකුවෙන් ණය ගන්නවා. අනෙක් පැත්තෙන් මහ බැංකුවේ මුදල් තැන්පත් කර ඒ වෙනුවෙන් තාවකාලිකව මහ බැංකුව සතු බිල්පත් වල අයිතිය පවරා ගන්නවා. ඒ නිසා, මහ බැංකුව සතු බිල්පත් වල සිදුවන ආකෘතිමය වෙනසක බලපෑම වාණිජ බැංකු වල ගිණුම් තුළද පිළිබිඹු විය යුතුයි. ඒ අනුව පරිගණක දත්ත යාවත්කාලීන විය යුතුයි. බැංකු නිවාඩු දින තුළ සිදු වුවහොත් මේ වෙනස්කම් අවුලක් නැතිව කර ගැනීම පහසුයි. 

භාණ්ඩාගාර බිල්පත් සම්බන්ධ ඉහත තත්ත්වය සෑහෙන තරමකින් පැහැදිලියි. මීට අමතරව භාණ්ඩාගාර බැඳුම්කර යම් ප්‍රමාණයක පරිණත කාලය දිගු වෙන පරිදි ස්වේච්ඡා හුවමාරුවක් සිදු විය හැකියි. ඝානාවේ සිදු වූයේ එවැන්නක්. භාණ්ඩාගාර බැඳුම්කර වැඩි ප්‍රමාණයක අයිතිය තිබෙන්නේ වාණිජ බැංකු හා සේවක අර්ථසාධක අරමුදල සතුවයි. මෙවැන්නක් සඳහා සේවක අර්ථසාධක අරමුදලේ කෙසේ වුවත් වාණිජ බැංකු වල කැමැත්ත ලබා ගැනීම තරමක අභියෝගයක්. විශාල පාඩුවක් වන්නේනම් බැංකු වලින් මේ කැමැත්ත ලැබෙන්නේ නැහැ.

එක්කෝ මහ බැංකුව හා මුදල් අමාත්‍යංශය විසින් මේ පිළිබඳව දැනටමත් වාණිජ බැංකු හා කතා කර අනියම් එකඟතාවයක් ලබාගෙන තිබෙනවා විය හැකියි. එය එසේනම්, සති අන්තයේදී කළ යුතුව තිබෙන්නේ තාක්ෂණික කටයුත්තක් පමණයි. එහෙත්, එවැන්නක් සිදු වී නැත්නම් සති අන්තය තුළ දෙපාර්ශ්වය අතර අදාළ සාකච්ඡා ආරම්භ වීමට ඉඩ තිබෙනවා. වෙනත් රටවල අත්දැකීම් අනුව, මෙවැනි සාකච්ඡා දවසකින් දෙකකින් අවසන් වී නැහැ. ඔය දෙකෙන් කොයි එක සිදු වුනත් බැඳුම්කර හුවමාරුවක් සිදු වනු ඇත්තේ බැංකු වල කැමැත්ත ඇතිව පමණයි. වෙනස තිබෙන්නේ මෙම එකඟතාවය ලබා ගැනීම සඳහා ගත විය හැකි කාලයේ.

කොහොම වුනත්, රටේ බැංකු පද්ධතිය කඩා වැටී රට විසාලා මහනුවරක් වනු දකින්නට කැමති අය රටේ ඕනෑ තරම් සිටින බව බොහෝ දෙනෙකුට රහසක් නෙමෙයි. පාඨක ප්‍රතිචාර දෙස බැලුවත් එවැනි දේශපාලන අභිලාශ ඇති අය හඳුනාගත හැකියි. ඉහත පරිවර්තනය සිදු වන සංක්‍රාන්තික සමය බැංකු පද්ධතිය පිළිබඳ විශ්වාසය බිඳ දැමීම සඳහා කටයුතු කරන සංවිධානාත්මක කල්ලියකට හෝ අසංවිධානත්මක එකමුතුවකට පහසුවෙන් ප්‍රයෝජනයට ගත හැකි කාලයක්. ඊට අමතරව මෙවැනි සංක්‍රාන්තික අවස්ථාවක මුදල් යහමින් ඇති අයෙකුට තොරතුරු අනෙක් අයට පෙර ලබා ගැනීම මගින් විශාල අනිසි වාසියක් ලැබිය හැකියි. එය වැළැක්විය හැක්කේ අදාළ කටයුතු මුළුමනින්ම අවසන් වන තුරු බැංකු හා කොටස් වෙළඳපොළ වසා තැබීමෙන් පමණයි. 

මහ බැංකුව විසින් පොලී අනුපාතික වෙනස් කරන අවස්ථාවක වුවත් මෙවැනි තත්ත්වයක් තිබෙනවා. කිසිවෙකුට අදාළ තීරණය කලින් දැනගන්නට ඉඩ නොතබා කලින් දැනුම් දී ඇති නිශ්චිත මොහොතක සියල්ලන්ටම එකවර මෙවැනි ප්‍රතිපත්ති තීරණ පිළිබඳව දැනුම් දෙන්නේ ඒ නිසා. ලෝකයේ වෙනත් රටවල මහ බැංකු කටයුතු කරන්නේද එලෙසයි. එතෙක්, මෙම තීරණය ගැන දන්නා මහ බැංකුවේ නිලධාරීන් විසින් දැඩි වගකීමකින් යුතුව තීරණය පිළිබඳ රහස්‍යභාවය රකිනවා.

මහ බැංකුවේ නිලධාරීන් මෙන්ම වාණිජ බැංකු වල අදාළ නිලධාරීන්ද රහස්‍යභාවය අවශ්‍ය පරිදි රැකීම පිළිබඳව ආචාර ධාර්මික පළපුරුද්දක් ඇති අයයි. එහෙත් අවාසනාවකට මෙන් පාර්ලිමේන්තුවේ සිටින මහජන නියෝජිතයින් සියලු දෙනාම එවැන්නන් නෙමෙයි. එමෙන්ම සාමාන්‍ය මූලධර්මයක් ලෙස පාර්ලිමේන්තුවේ කටයුතු රහසිගතව නොව, පාරදෘශ්‍ය ලෙස සිදු විය යුතුයි. 

ඉහත කී ප්‍රශ්න දෙකම එනම් ඇතැම් අය අනිසි ලාබ සොයන්නට යාමේ ඉඩකඩ සහ තවත් අය අනිසි බිය පැතිරවීමේ ඉඩකඩ ඇති වන්නේ ස්වේච්ඡා ණය හුවමාරුවක් සිදු විය හැකි සංක්‍රාන්ති කාලය තුළ පමණයි. අදාළ නීතිමය කටයුතු අවසන් වීමෙන් පසුව සිදු වී ඇති දේ සියල්ලන්ටම දැන ගත හැකි නිසා කොටස් වෙළඳපොළ හා බැංකු නැවත විවෘත වීමෙන් පසුව කිසිවෙකුට විශේෂ වාසියක් ලබා ගැනීමේ හැකියාවක් නැහැ. 

කෙසේ වුවත්, දින පහක කාලය තුළ අවශ්‍ය නීතිමය කටයුතු අවසන් කර ගැනීමේ දේශපාලනික අභියෝගය මෙන්ම වාණිජ බැංකු හා දැනටමත් එකඟතාවයන් ඇති කරගෙන නැත්නම් එවැනි එකඟතා ඇති කර ගැනීමේ අභියෝගයද ඉතිරිව තිබෙනවා.

සැම්බියාවට ලැබුණු ණය සහනය

මේ වන විට සොයා ගත හැකි තොරතුරු වලට අනුව, සැම්බියාවේ විදේශ ණය ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීම එම රටට ඉතාම වාසිදායක අයුරින් සිදු වී තිබෙනවා. මෙහිදී නාමිකව ණය කපා හැරීමක් (haircut) සිදු වී නැතත්, ණය ආපසු ගෙවන කාලය සාමාන්‍ය අගයක් ලෙස වසර 12කින් පමණ කල් දැමීම හා පොලී අනුපාතික දැඩි ලෙස සීමා කිරීම හරහා 40%ක පමණ ණය කප්පාදුවකට සමාන කළ හැකි වාසියක් සැම්බියාවට ලැබී තිබෙනවා. මෙම තොරතුරු නිල තොරතුරු නොවන බවද සටහන් කළ යුතුයි. නිල වශයෙන් මෙම තොරතුරු තවමත් ප්‍රකාශයට පත් කර නැහැ. 

ඇති කරගෙන තිබෙන එකඟතාව අනුව, සැම්බියාවට සිය විදේශ ණය ආපසු ගෙවීම සඳහා වසර 20ක කාලයක් ලැබෙනවා. ඒ අනුව, ණය ගෙවා අවසන් කරන්නේ 2043 වසරේදී. මෙම වසර 20න් 14ක්ම, එනම් 2037 වසර දක්වා සැම්බියාව විසින් ගෙවීමට නියමිතව ඇත්තේ 1%ක පොලියක් පමණයි. ඉන් පසුව, ගෙවිය යුතු පොලිය 2.5% දක්වා ක්‍රමයෙන් ඉහළ යනවා. සැම්බියාවේ විශාලතම ද්විපාර්ශ්වික ණයහිමියා වන චීනයෙන් ලබා ගෙන ඇති ණය වෙනුවෙන් ගෙවිය යුතු වූ සාමාන්‍ය පොලිය 3.9%ක් පමණ බව සලකා බලද්දී මෙය විශාල පොලී කප්පාදුවක් ලෙස සැලකිය හැකියි. 

ඉදිරි වසර තුනක කාලය තුළ, එනම් 2026දී ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදලේ ස්ථායීකරණ වැඩ සටහන අවසන් වන තුරු, සැම්බියාව විසින් විදේශ ණය ආපසු ගෙවීමක් සිදු වන්නේ නැහැ. එම කාලය තුළ ආපසු ගෙවන්නේ 1%ක පොලී මුදලක් පමණයි. ඉන්පසු, 2035 දක්වා වසර දොළහක් වසරකට 0.5% බැගින් ණය ආපසු ගෙවීම සිදු වනවා. එහෙත් මෙහිදී ගෙවී අවසන් වන්නේ ප්‍රතිව්‍යුහකරණයට ලක්වන ණය ප්‍රමාණයෙන් 6%ක් පමණක් බැවින්, ඉතිරි ණය ප්‍රමාණය 2036-2043 වසර අට තුළ ගෙවන්නට සිදු වන බවකුයි පෙනී යන්නේ. 

සාමාන්‍ය පොලී අනුපාතිකය 5% සේ සලකා වට්ටම් කළ විට ශුද්ධ වත්මන් අගය (NPV) පදනම මත සැම්බියාවේ ණය බර 40%කින් පමණ පහළ යනවා. කෙසේ වුවද, යම් හෙයකින් සැම්බියාවේ ආර්ථිකය අපේක්ෂා කරන මට්ටමට වඩා හොඳින් වර්ධනය වී ණය ආපසු ගෙවීමේ හැකියාව ඉහළ ගියහොත් ඉහත ගනුදෙනුව ණයහිමියන්ට වඩා වඩා වාසිදායක ලෙස වෙනස් වෙනවා. එහිදී පොලී අනුපාතික 4%ක උපරිමයක් දක්වා ඉහළ යනවා.

ඉහත එකඟතාවයන් ඇති කර ගෙන තිබෙන්නේ ද්විපාර්ශ්වික ණයහිමියන් සමඟයි. සැම්බියාවේ විදේශ බැඳුම්කරහිමියන් ඇතුළු වාණිජ ණයහිමියන්ටද මෙම පදනම අනුව තමන්ගේ ප්‍රතිලාභ ලබා ගන්නට සිදු වෙනවා. ඒ සඳහා ඉදිරි කාලයේදී ඔවුන්ව එකඟ කරගත යුතුයි.

සැම්බියාව විදේශ ණය ප්‍රතිව්‍යුහගත කළේ ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදලේ "පොදු රාමුව (common framework)" යටතේ. මේ යටතේ මුලින්ම ණය ප්‍රතිව්‍යුහගත කළ, ලෝකයේ දිළිඳුම රටක් වන, චාඩ් රාජ්‍යයට ඒ සඳහා මාස දොළහක කාලයක් ගත වූ අතර සැම්බියාව මාස දහයක කාලයක් තුළ මේ කාර්යය අවසන් කළා. ඝානාවේ හා ඉතියෝපියාවේ විදේශ ණය ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීම්ද පොදු රාමුව යටතේ සලකා බැලෙන නමුත් වඩා ඉහළ ආදායම් තලයක සිටින ලංකාවට පොදු රාමුව අදාළ වෙන්නේ නැහැ.

පොදු රාමුව අදාළ නොවන නිසා ලංකාවට ණය ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීමේදී ඉහත රටවල් තරමටම දැඩි ණය ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීමක් කරන්නට අවශ්‍ය වන්නේ නැහැ. වෙනත් විදිහකින් කිවුවොත් ඉහත රටවල් තරමටම විශාල ණය සහනයක් ලබා ගැනීමට අවශ්‍ය වන්නේ නැහැ. ඒ නිසා, ලංකාවට ණය ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීමේ කටයුතු අඩු කාලයක් තුළ අවසන් කර ගැනීමේ හැකියාව තිබෙනවා. 

ඉහත හැම රටකම මෙන් ණය තිරසාරත්වය නැති වීමට ප්‍රධාන හේතුව සේ හඳුනාගෙන තිබෙන්නේ රාජ්‍ය ආදායම රටේ ආදායමට අනුපාතිකව ඉහළ මට්ටමක තිබුණත්, රටේ ආදායම පහළ මට්ටමක තිබීම හේතුවෙන් ණය වාරික හා පොලී ගෙවීමට තරම් රජයේ ආදායම ප්‍රමාණවත් නොවීමයි. එම රටවලින් වෙනස්ව ලංකාවේ මූලික ප්‍රශ්නය රටේ ආදායම ණය ගෙවිය හැකි මට්ටමක තිබියදී එම ආදායමෙන් රජය විසින් එකතු කර ගන්නා කොටස ප්‍රමාණවත් නොවීමයි. ඒ නිසා, ඉහත රටවල් සඳහා සකස් කර ඇති ස්ථායීකරණ වැඩපිළිවෙළ වලට සාපේක්ෂව, ලංකාව සඳහා වන වැඩපිළිවෙළෙහි වැඩි අවධාරණයක් සිදු කර තිබෙන්නේ රජයේ ආදායම් ඉහළ නංවා ගෙන හැකි ඉක්මණින් ණය ආපසු ගෙවීම කෙරෙහියි. 

සැම්බියාව සාර්ථක ලෙස ණය ප්‍රතිව්‍යුහගත කරයි!

සැම්බියාව විසින් ඔවුන්ගේ ඩොලර් බිලියන 6.3ක ද්විපාර්ශ්වික ණය සාර්ථක ලෙස ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීමට සමත්ව සිටින බව නිවේදනය කර තිබෙනවා. ඩොලර් බිලියන 22ක ආර්ථිකයක් ඇති සැම්බියාව ඩොලර් බිලියන 32.8ක ණය කන්දක් ගොඩ ගසාගෙන සිටි අතර එයින් ඩොලර් බිලියන 18.6ක් පමණම විදේශ ණයයි. 2020 නොවැම්බර් 13 දින සැම්බියාව විසින් ණය ගෙවීම පැහැර හරිනු ලැබුවා. ඉන් පසුව එකතු වූ නොගෙවු පොලී ඩොලර් බිලියන 1.2ක්ද ඉහත ගණනට ඇතුළත්. 

ඉහත ණය වලින් මේ වන විට ප්‍රතිව්‍යුහගත කරනු ලැබ ඇත්තේ ද්විපාර්ශ්වික ණයයි. එම ණය වසර තුනක සහන කාලයකින් පසුව වසර විස්සක කාලයක් තුළ ආපසු ගෙවීම ඇති කරගෙන තිබෙන එකඟතාවයි. සහන කාලය තුළ පොලිය පමණක් ආපසු ගෙවීමට නියමිතව අතර පොලිය සීමා කිරීමක්ද සිදු වනවා. කෙසේ වුවද, සැම්බියාවේ ආර්ථිකය වඩා යහපත් වුවහොත් සැම්බියාව විසින් වඩා වැඩි පොලියක් ගෙවිය යුතු අතර ණය වාරිකද වඩා කලින් ආපසු ගෙවිය යුතුයි. මේ හා අදාළ විස්තරාත්මක තොරතුරු තවමත් ප්‍රසිද්ධ කර නැහැ. 

ඉහත ද්විපාර්ශ්වික ණය වලට අමතරව ඩොලර් බිලියන 6.7ක වාණිජ ණයද මෙම කොන්දේසි යටතේම ප්‍රතිව්‍යුහගත කරනු ලැබීමට නියමිතයි. එහෙත්, කිසිදු ආකාරයක දේශීය ණය ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීමක් සිදු වන්නේ නැහැ. ඒ සඳහා විදේශ ණයහිමියන්ගේ එකඟත්වය ලැබී තිබෙනවා. 

සැම්බියාව ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදල සමඟ ගිවිසුමකට ගියේ පසුගිය අගෝස්තු මාසයේදී. ණය ප්‍රතිව්‍යුහගත කර අවසන් කිරීමට එතැන් සිට මාස දහයකට ආසන්න කාලයක් ගත වී තිබෙනවා. සැම්බියාවේ ලොකුම ද්විපාර්ශ්වික ණයහිමියා වූයේත්, ණය ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීම කල් යන්නට ප්‍රධානම හේතුව වූයේත් චීනයයි. 

දේශීය ණය පොලී වල අවදානම් අධිභාරය

මහ බැංකුව සතු භාණ්ඩාගාර බිල්පත් හැර අනෙකුත් බිල්පත් ප්‍රතිව්‍යුහගත නොකරන බව මේ වන විට පැහැදිලිව කියා තිබෙනවා. එහෙත්, භාණ්ඩාගාර බැඳුම්කර ගැන එවැනි කතාවක් කියා නැහැ. භාණ්ඩාගාර බැඳුම්කර වල යම් ආකාරයක ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීමක් සිදු වීමට නියමිතව තිබෙනවා. 

ණය ප්‍රතිව්‍යුහගත කරනු ලැබීමේ අවදානම නිසා පොලී අනුපාතික මත යම් අවදානම් අධිභාරයක් එකතු වී තිබුණා. එම අවදානම් අධිභාරය කොපමණ වීද?

පහත තිබෙන්නේ ගෙවුණු මාර්තු මාසය අවසානයේ විවිධ දින ගණන් වලින් කල් පිරෙන භාණ්ඩාගාර බිල්පත් හා භාණ්ඩාගාර බැඳුම්කර වල ඵලදා අනුපාතික වල සංසන්දනයක්. මෙම ඵලදා අනුපාතික පදනම් වෙන්නේ ද්වීතියික වෙළඳපොළ ගැනුම් මිල ගණන් ඉදිරිපත් කිරීම් (quotes) මතයි.  විකිණුම් මිල ගණන් ඉදිරිපත් කිරීම් දෙස බැලුවත් මීට කිට්ටු රටාවක් හඳුනා ගන්න පුළුවන්. 

දින 45කින් කල් පිරෙන බැඳුම්කරය - 24.80%

මාස-1 කින් කල් පිරෙන බිල්පත - 23.50%

මාස-2 කින් කල් පිරෙන බිල්පත - 24.51%

දින 106කින් කල් පිරෙන බැඳුම්කරය - 25.74%

මාස-3 කින් කල් පිරෙන බිල්පත - 26.11%

මාස-4 කින් කල් පිරෙන බිල්පත - 25.86%

දින 154කින් කල් පිරෙන බැඳුම්කරය 1 - 25.71%

දින 154කින් කල් පිරෙන බැඳුම්කරය 2 - 26.13%

මාස-5 කින් කල් පිරෙන බිල්පත - 25.84%

දින 184කින් කල් පිරෙන බැඳුම්කරය - 26.09%

මාස-6 කින් කල් පිරෙන බිල්පත - 25.96%

දින 276කින් කල් පිරෙන බැඳුම්කරය - 27.43%

මාස-9 කින් කල් පිරෙන බිල්පත - 25.18%

දින 350කින් කල් පිරෙන බැඳුම්කරය - 27.38%

මාස-11 කින් කල් පිරෙන බිල්පත - 24.74%

මාස-12 කින් කල් පිරෙන බිල්පත - 24.53%

ඉහත ඵලදා අනුපාතික දෙස බැලූ විට පෙනී යන්නේ මාස හයකට අඩු කාලයක් තුළ ආසන්නව සමාන කාලයකදී කල් පිරෙන බිල්පත් හා බැඳුම්කර වල අපේක්ෂිත ප්‍රතිලාභ අතර සැලකිය යුතු වෙනසක් නැති බවයි. මෙය සාමාන්‍ය තත්ත්වයක්. ඔය දෙකෙන් කොයි එකේ ආයෝජනය කළත් වෙන්නේ රජයට ණය දීමක් නිසා අපේක්ෂිත ප්‍රතිලාභ වල වෙනසක් තියෙන්න හේතුවක් නැහැ. 

කෙසේ වුවත්, කල් පිරෙන කාලය මාස 6 ඉක්මවද්දී (2023 සැප්තැම්බර් වලින් පසුව කල් පිරෙද්දී) පොලී අනුපාතික අතර 2%-3% ආසන්න වෙනසක් ඇති වෙනවා. මේ වෙනසට හේතුව ද්‍රවශීලතා වෙනස වෙන්න පුළුවන්. ඒ කියන්නේ භාණ්ඩාගාර බිල්පත් හදිසියකදී විකුණා ගන්න එක වඩා පහසු වීම හා ඒ නිසා සාපේක්ෂ ඉල්ලුම වැඩි වීම.

දැන් අපි පසුගිය සතියේ (ජූනි 16) පැවති තත්ත්වය දෙස බලමු. 

දින 29කින් කල් පිරෙන බැඳුම්කරය - 24.05%

මාස-1 කින් කල් පිරෙන බිල්පත - 19.71%

දින 77කින් කල් පිරෙන බැඳුම්කරය 1 - 24.23%

දින 77කින් කල් පිරෙන බැඳුම්කරය 2 - 24.52%

මාස-2 කින් කල් පිරෙන බිල්පත - 20.59%

මාස-3 කින් කල් පිරෙන බිල්පත - 22.21%

දින 107කින් කල් පිරෙන බැඳුම්කරය 2 - 24.45%

මාස-3 කින් කල් පිරෙන බිල්පත - 22.21%

මාස-4 කින් කල් පිරෙන බිල්පත - 20.89%

දින 152කින් කල් පිරෙන බැඳුම්කරය 2 - 24.45%

මාස-5 කින් කල් පිරෙන බිල්පත - 20.77%

දින 182කින් කල් පිරෙන බැඳුම්කරය 2 - 24.53%

මාස-6 කින් කල් පිරෙන බිල්පත - 20.19%

දින 273කින් කල් පිරෙන බැඳුම්කරය 2 - 25.08%

මාස-12කින් කල් පිරෙන බිල්පත - 19.61%

දින 320කින් කල් පිරෙන බැඳුම්කරය 2 - 26.61%

මාස-12කින් කල් පිරෙන බිල්පත - 18.21%

දින 365කින් කල් පිරෙන බැඳුම්කරය 2 - 25.25%

මාස-12කින් කල් පිරෙන බිල්පත - 18.01%

දැන් අපිට කෙටිකාලීන (මාස 6 දක්වා වන) බිල්පත් හා බැඳුම්කර අතර 4%ක පමණ ඵලදා අනුපාතික වෙනසක් පේනවා. කල් පිරෙන කාලයක් වසරක් වෙද්දී මෙම වෙනස 6%-7% දක්වා ඉහළ යනවා. කලින් පැවති 2%-3% ප්‍රමාණයේ ද්‍රවශීලතා අධිභාරය පැත්තකට කළොත් නැවතත් 4%ක පමණ වෙනසක්. මේ වෙනස ඇති වුනේ කොහොමද?

මෙහි තියෙන්නේ ණය ප්‍රතිව්‍යුහගත කරනු ලැබීමේ අවදානම නිසා බැඳුම්කර පොලී අනුපාතික මත එකතු වී තිබෙන අධිභාරය. මේ වෙද්දී බිල්පත් පොලී අනුපාතික වල මේ අධිභාරය නැහැ. ඒ කියන්නේ, භාණ්ඩාගාර බැඳුම්කර ප්‍රතිව්‍යුහගත කරන්නේ නැහැ කියා මේ වෙලාවේ කිවුවොත් පොලී අනුපාතික අඩු වෙන්නේ ඔය ප්‍රමාණයට. අනෙකුත් සාර්ව ආර්ථික සාධක මත කොහොමටත් පොලී අනුපාතික අඩු වීම වෙනම කරුණක්.

තවත් විදිහකට කිවුවොත් 4%ක පමණ පොලී කප්පාදුවකට දැනටම වෙළඳපොළ සකස් වෙලා ඉවරයි. ඒ නිසා, එවැනි පොලී කප්පාදුවකින් කිසිදු වෙළඳපොළ කම්පනයක් වෙන්නේ නැහැ. ඊට වඩා අඩු කප්පාදුවක් කියන්නේ අනපේක්ෂිත වාසියක්. පාඩුවක් වෙන්නේ 4%කට වඩා වඩා වැඩියෙන් කප්පාදු කරන කොටස පමණයි. බැඳුම්කර මිල දී ගත් අය මිල දී ගෙන තියෙන්නෙම ඔය 4% ගෙවන මිලෙන් අඩු කරගෙනයි. 

ඇතැම් විට ඉදිරි සති වල පොලී අනුපාතික පහළ යද්දී මේ පරතරය තවත් වැඩි වෙන්න පුළුවන්. එහෙම වුනොත් එහි තේරුම මීටත් වඩා වැඩි පොලී කප්පාදුවකට වෙළඳපොළ සූදානම් වෙලා ඉවරයි කියන එක. 

ඝානාව දේශීය ණය ප්‍රතිව්‍යුහගත කළ ආකාරය

දේශීය ණය ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීමක් සිදු වුනොත් එහි බලපෑම කුමක්ද? මෙය කාලයක් තිස්සේ කිහිප දෙනෙකු විසින්ම අසමින් සිටින ප්‍රශ්නයක්. ගොඩක් වෙලාවට වැඩි කල් නොගොස් මේ ප්‍රශ්නයට නියම පිළිතුර නියම තැන් වලින්ම ලැබෙයි. මේ වගේ ප්‍රශ්නයකට පැත්තක ඉඳලා දෙන්න පුළුවන් අනුමාන පිළිතුරු වල ඒ තරම්ම තේරුමක් නැහැ.

කෙසේ වුවත්, අදාළ දැන් තැන් වල සිටින පුද්ගලයින් විසින් දැනටම වටින් ගොඩින් කියා තිබෙන දේවල් අනුව විය හැකි දේ ගැන යම් අදහසක් ගන්න පුළුවන්. එහෙම කියා තිබෙන එක දෙයක් වන්නේ මෙවැන්නක් කරනවානම් කරන්නේ ස්වේච්ඡා පදනම මත කියන එක. 

ලංකාව දේශීය ණය ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීමක් කළොත් එය කරන විදිහ ඝානාව ඔය වැඩේ කරපු විදිහට කිට්ටු විදිහක් වෙන්න ඉඩ තිබෙනවා. ඉතා කෙටියෙන් කිවුවොත්, ඝානාව බැඳුම්කර වල අවසන් ගෙවීම කප්පාදු කළේ නැහැ. ඔවුන් කළේ කල් පිරෙන කාලය දිගු කිරීම සහ කූපන් පොලී අනුපාතික සීමා කරන එකයි. මේ වගේ ක්‍රමයකින් ලංකාවටත් අවශ්‍ය ඉලක්ක වලට පහසුවෙන්ම යන්න පුළුවන්.

දැන් මම ඝානාව කරපු දේ තරමක් විස්තරාත්මක ලෙස ඉදිරිපත් කරන්නම්. බැඳුම්කර වලින් විශාල කොටසක් හා අදාළව ඝානාව කළේ අලුතෙන් බැඳුම්කර 12ක් නිකුත් කරලා දැනට නිකුත් කර තිබෙන බැඳුම්කර එම අලුත් බැඳුම්කර සමඟ හුවමාරු කිරීමේ අවස්ථාව ලබා දීමයි. මේ අලුත් බැඳුම්කර 2027 සිට 2038 දක්වා කාලය තුළ කල් පිරෙනවා. කල් පිරීමේ කාලය වැඩි වෙද්දී කූපන් පොලී අනුපාතික 8.35% සිට 10% දක්වා ක්‍රමික ලෙස වැඩි වෙනවා. ඒ පහත ආකාරයටයි.

1. 2023-GC-1 බැඳුම්කරය: කල් පිරීම 2027, කූපන් පොලිය 8.35%, ප්‍රතිශතය 9%

2. 2023-GC-2 බැඳුම්කරය: කල් පිරීම 2028, කූපන් පොලිය 8.50%, ප්‍රතිශතය 9%

3. 2023-GC-3 බැඳුම්කරය: කල් පිරීම 2029, කූපන් පොලිය 8.65%, ප්‍රතිශතය 9%

4. 2023-GC-4 බැඳුම්කරය: කල් පිරීම 2030, කූපන් පොලිය 8.80%, ප්‍රතිශතය 9%

5. 2023-GC-5 බැඳුම්කරය: කල් පිරීම 2031, කූපන් පොලිය 8.95%, ප්‍රතිශතය 8%

6. 2023-GC-6 බැඳුම්කරය: කල් පිරීම 2032, කූපන් පොලිය 9.10%, ප්‍රතිශතය 8%

7. 2023-GC-7 බැඳුම්කරය: කල් පිරීම 2033, කූපන් පොලිය 9.25%, ප්‍රතිශතය 8%

8. 2023-GC-8 බැඳුම්කරය: කල් පිරීම 2034, කූපන් පොලිය 9.40%, ප්‍රතිශතය 8%

9. 2023-GC-9 බැඳුම්කරය: කල් පිරීම 2035, කූපන් පොලිය 8.55%, ප්‍රතිශතය 8%

10. 2023-GC-10 බැඳුම්කරය: කල් පිරීම 2036, කූපන් පොලිය 9.70%, ප්‍රතිශතය 8%

11. 2023-GC-11 බැඳුම්කරය: කල් පිරීම 2037, කූපන් පොලිය 9.85%, ප්‍රතිශතය 8%

12. 2023-GC-12 බැඳුම්කරය: කල් පිරීම 2038, කූපන් පොලිය 10.00%, ප්‍රතිශතය 8%

හුවමාරු කිරීමේ අවස්ථාව දෙනවා කිවුවත්, එයින් අදහස් වෙන්නේ ඉහත කී බැඳුම්කර වලින් කැමති එකක් එක්ක හුවමාරු කරගන්න පුළුවන් කියන එක නෙමෙයි. දැන් තියෙන බැඳුම්කරයක් වෙනුවට ඔය බැඳුම්කර දොළහෙන්ම යම් ප්‍රමාණයක් ලැබෙනවා. අන්තිමට තියෙන්නේ ඒ විදිහට ලැබෙන අනුපාතය. 2023 වර්ෂයෙන් පසුව කල් පිරෙන ඕනෑම බැඳුම්කරයක් හුවමාරු කර ගනිද්දී ඒ වෙනුවට ඔය අනුපාතයට බැඳුම්කර වෙන් කෙරෙනවා.

අපි හිතමු 2024දී කල් පිරෙන රුපියල් 100ක බැඳුම්කරයක් ඔය විදිහට හුවමාරු කළා කියලා. දැන් ඒ වෙනුවට 2027 කල් පිරෙන රුපියල් 9ක බැඳුම්කරයක් ලැබෙනවා. 2028 කල් පිරෙන තවත් රුපියල් 9ක බැඳුම්කරයක් ලැබෙනවා. ඔය විදිහට ගිහින් අන්තිම රුපියල් 8 වෙනුවෙන් 2038 කල් පිරෙන බැඳුම්කරයක් ලැබෙනවා. 

අවසාන වශයෙන් පොරොන්දු වූ මුල් මුදල ඒ විදිහටම ලැබෙනවා. නමුත් 2024දී නෙමෙයි. 2027-2038 කාලය තුළ කොටස් වශයෙන්. එම කාලය තුළ එක් එක් කොටස වෙනුවෙන් 8.35% සිට 10% දක්වා වන කූපන් පොලියකුත් ලැබෙනවා. 

සාමාන්‍ය තත්ත්වය ඔය වගේ වුනත් 2023 වසර තුළ කල් පිරෙන බැඳුම්කර වෙනුවෙන් විශේෂයක් කරලා තිබෙනවා. එම බැඳුම්කර ඉහත අලුත් බැඳුම්කර දොළහ එක්ක හුවමාරු නොකර මුල් හත එක්ක පමණක් හුවමාරු කරගන්න පුළුවන්. ඒ මේ විදිහට.

1. 2023-GC-1 බැඳුම්කරය: කල් පිරීම 2027, කූපන් පොලිය 8.35%, ප්‍රතිශතය 15%

2. 2023-GC-2 බැඳුම්කරය: කල් පිරීම 2028, කූපන් පොලිය 8.50%, ප්‍රතිශතය 15%

3. 2023-GC-3 බැඳුම්කරය: කල් පිරීම 2029, කූපන් පොලිය 8.65%, ප්‍රතිශතය 14%

4. 2023-GC-4 බැඳුම්කරය: කල් පිරීම 2030, කූපන් පොලිය 8.80%, ප්‍රතිශතය 14%

5. 2023-GC-5 බැඳුම්කරය: කල් පිරීම 2031, කූපන් පොලිය 8.95%, ප්‍රතිශතය 14%

6. 2023-GC-6 බැඳුම්කරය: කල් පිරීම 2032, කූපන් පොලිය 9.10%, ප්‍රතිශතය 14%

7. 2023-GC-7 බැඳුම්කරය: කල් පිරීම 2033, කූපන් පොලිය 9.25%, ප්‍රතිශතය 14%

මෙයින් අදහස් වන්නේ 2023 කල් පිරෙන බැඳුම්කර වෙනුවෙන් පමණක් මුල් මුදල ටිකක් කලින් ආපසු ලැබෙනවා කියන එකයි. මුල් මුදල ආපසු ගන්න 2038 දක්වා ඉන්න අවශ්‍ය නැහැ. 2033 දක්වා සිටියහම ඇති.

තවත් වැදගත් කරුණක්. ඔය අලුත් බැඳුම්කර දොළහෙන් කොයි එකකට වුනත් සඳහන්ව තිබෙන කූපන් පොලිය ඒ විදිහටම මුදලින් ලැබෙන්නේ 2027 වර්ෂයෙන් පසුවයි. ඊට කලින් අදාළ දිනයේදී මුදලෙන් ලැබෙන්නේ 5%ක් පමණයි. ඉතිරි කොටස ගෙවන්නේ බැඳුම්කර වලින්. උදාහරණයක් විදිහට 2023-GC-1 වෙනුවෙන් මුදලින් 5%ක් සහ බැඳුම්කර වලින් 3.35%ක්. 2023-GC-7 වෙනුවෙන් මුදලින් 5%ක් සහ බැඳුම්කර වලින් 4.25%ක්. මේ විදිහට පොලී වල කොටසක් වෙනුවෙන් ලැබෙන බැඳුම්කර වලටත් 2027 සිට ඔය පිළිවෙලටම මුදලින් කූපන් පොලී ලැබෙනවා. 

මේ ක්‍රම දෙකට අමතරව ආයතනික නොවන පුද්ගල ආයෝජකයින් සඳහා වෙනම ක්‍රමයක් තිබෙනවා. ඔවුන්ට මුල් මුදලින් 50%ක් 2027දීත් ඉතිරි 50% 2028දීත් ලැබෙන පරිදි වෙනත් බැඳුම්කර දෙකක් ලබා ගන්න පුළුවන්. ඒ වෙනුවෙන් 2023 සිටම 10%ක කූපන් පොලියක් මුදලින්ම ලැබෙනවා. විශ්‍රාමිකයන්ටනම් 15%ක කූපන් පොලියක් ලැබෙනවා. කොහොම වුනත්, බැඳුම්කර වලින් වැඩි කොටසක් හුවමාරු වෙන්නේ මුලින් කියපු ක්‍රමයට. 

මේ වැඩෙන් රජයට ලැබෙන වාසිය කුමක්ද? 

ලංකාවේ වගේම ඝානාවේ IMF වැඩපිළිවෙළ හදලා තියෙන්නෙත් වැඩපිළිවෙළ ඉදිරියට යද්දී ප්‍රාථමික අයවැය ශේෂය අතිරික්තයක් වෙන විදිහට. කිසියම් රටක් විසින් ප්‍රාථමික අයවැය අතිරික්තයක් එක දිගටම පවත්වා ගත්තොත්, යම් නිශ්චිත අවම ආර්ථික වර්ධනයක් තිබෙනවානම්, කවදා හරි දවසක ඒ රටේ ණය ගෙවිලා අවසන් වෙනවා. දවස තීරණය වෙන්නේ ප්‍රාථමික අයවැය අතිරික්තය කීයද, සාමාන්‍ය ආර්ථික වර්ධන වේගය කොපමණද, දදේනියට සාපේක්ෂව දැන් ණය බර කොපමණද යන කරුණු මත. මේ අතරවාරයේ යම් කාලයක් යන තුරු තවදුරටත් ණය ඉහළ යන නමුත් දදේනි ප්‍රතිශතයක් ලෙස ණය අඩු වෙනවා. මෙය සිදු වෙන විදිහ ගණිතය උපයෝගී කරගෙන පෙන්වන්න පුළුවන්. එය පසුවට තියමු. 

ප්‍රාථමික අයවැය අතිරික්තයක් එක දිගටම තියෙනවා කියන්නේ රජයට ණය ගන්න අවශ්‍ය වෙන්නේ දැනට අරගෙන තිබෙන ණය පියවන්න සහ පොලී ගෙවන්න පමණයි කියන එක. දැනට අරගෙන තිබෙන ණය කොහොමටත් කවදා හරි ගෙවී අවසන් වෙනවානම්, ණය ප්‍රතිවුහගත කිරීමකදී වෙන්නේ රජය විසින් ණය ගෙවන විදිහ සැලසුම් කරගැනීමක් කියා කියන්නත් පුළුවන්. කල් පිරෙන කාලය දිගු කිරීම මගින් මේ වැඩේ ප්‍රසස්ථම විදිහට කරන්න පුළුවන්. මේ කතාව මේ විදිහටම ලංකාවටත් අදාළයි. 

දැන් මෙතැනදී කිසිම ණය කපා හැරීමක් සිදු වෙන්නේ නැහැ. පොලිය වුනත් නොගෙවා ඉන්නේ නැහැ. ණය ආපසු ගෙවන්න වැඩි කාලයක් ගත්තත් ඒ කාලය වෙනුවෙන් සාධාරණ පොලියක් ගෙවනවා. හැබැයි කිසිදු වසරකදී රජය ණය ගෙවාගන්න බැරුව හිරවෙන්නේ නැහැ. ඕනෑම වසරකදී ණය හා පොලී ආපසු ගෙවීම් රජයේ ආදායමෙන් යම් ප්‍රතිශතයක් නොඉක්මන විදිහට තමයි කල් පිරීම් ආකෘතිය වෙනස් කරගෙන තියෙන්නේ. ඒ කියන්නේ රජය පැත්තෙන් ප්‍රශ්නය විසඳිලා.

රජය පැත්තෙන් ප්‍රශ්නය විසඳුනා කියලා හරියන්නේ නැහැනේ. ණයහිමියන්ගේ පැත්තෙනුත් මේ වැඩේ ආකර්ශනීය විය යුතුයි. ඒක වෙන්නේ මෙහෙමයි.

ඝානාව සැලසුම් කරන්නේ උද්ධමනය 8% මට්ටමේ තියාගන්න. ඒ අනුව, 8.3%-10% අතර පොලියක් කියන්නේ උද්ධමනය ඉක්මවන සාධාරණ පොලියක්. සාමාන්‍ය අගයක් ලෙස ගත්තොත් 1.15%ක මූර්ත පොලියක්. ඒක නරකම පොලියක් නෙමෙයි. නමුත්, වසරකින් ලැබෙන්න තිබෙන සල්ලි වසර 15කින් ලැබෙනවා කියන්නේ ඔය කාලය ඇතුළත හිරවීමක් වෙන්න පුළුවන් කියන එක. මේ අවදානම නිසා ණයහිමියෙක් තමන්ගේ බැඳුම්කර හුවමාරු කර ගැනීම ගැන දෙවරක් හිතනවා.

ඉහත කී ද්‍රවශීලතා ප්‍රශ්නයට විසඳුමක් විදිහට ඝානාව ද්‍රවශීලතා අරමුදලක් හදලා තිබෙනවා. ඒ වගේම එම අරමුදලෙන් පහසුකම් ලබා ගැනීම සඳහා යොදාගත හැක්කේ අලුතෙන් නිකුත් කළ බැඳුම්කර වර්ග පමණයි. පරණ බැඳුම්කර තියලා මේ පහසුකම ලබා ගන්න බැහැ. ගොඩක් බැංකු තමන්ගේ බැඳුම්කර හුවමාරු කරන්න පෙළඹී තියෙන්නේ මේ සීමා කිරීම නිසා. 

ලංකාවේ වැඩසටහනේ ඉලක්කය උද්ධමනය 5% මට්ටමේ තියාගෙන පොලී අනුපාතික 6.7% වගේ මට්ටමක තියා ගන්න එක. ඒ කියන්නේ ඝානාවේ ක්‍රමයට යනවානම් 6.7% කූපන් පොලියක් ගෙවමින් කල් පිරීමේ කාලය දිගු කිරීමක්. ඔය මට්ටමේ කූපන් පොලියක් වෙනුවෙන් තමන්ගේ බැඳුම්කර හුවමාරු කරගන්න ලංකාවේ බැංකු ඇතුළු ණයහිමියෝ කැමති නොවෙන්න පුළුවන්. කාලයකට පෙරම (2014දී) 2044දී කල් පිරෙන බැඳුම්කර නිකුත් කරලා තියෙන්නේ 13.5% තරම් ඉහළ කූපන් පොලියකට. ඒ අර්බුද එන්න ගොඩක් කලින්. ඒ නිසා, 2044 වැනි ඈත වර්ෂයක් දක්වා කල් පිරීමේ කාලය දිගු කළත්, ඔය මට්ටමේ ඉහළ කූපන් පොලියක් ගෙවන්නේ නැත්නම් කවුරුවත් තමන්ගේ බැඳුම්කර හුවමාරු කර ගනියි කියලා හිතන්න අමාරුයි. 

කලින් කියපු පරිදි, 2044 වගේ ඈත වසරකදී කල් පිරෙන බැඳුම්කර ස්වේච්ඡාවෙන් ප්‍රතිව්‍යුහගත කරන එක වෙන්න තිබෙන ඉඩකඩ ඉතාම අඩුයි. මොකද රජයේ සහ මහ බැංකුවේ ඉලක්කය උද්ධමනය 5% මගේ මට්ටමක තියාගන්න එකනම් 13.5% වගේ කූපන් පොලියක් ඔය ඉලක්කයට ගැලපෙන්නේ නැහැ. ගැලපෙන්නේ 7% ආසන්න කූපන් පොලියක්. නමුත්, 13.5% පොලියක් ලැබෙන්න තියෙද්දී ණය හිමියෙක් කැමැත්තෙන්ම අඩු කූපන් පොලියක් භාර ගන්නෙත් නැහැ. 

කෙටිකාලීනව කල් පිරෙන බැඳුම්කර වලට මේ කතාව අදාළ නැහැ. අවුරුද්දකට පමණ පසුව පොලී අනුපාතික 7% වගේ මට්ටමකට අඩු වෙලා ඉදිරි වසර 20ක පමණ කාලය පුරාවට ඒ මට්ටමේ පවතිනවා කියලා පේනවානම් දිගුකාලීනව 8%ක කූපන් පොලියක් ලැබෙන බැඳුම්කරයකට මාරු වෙන එක ණයහිමියන්ට වාසිදායක තේරීමක්. ඒ නිසා යම් ස්වේච්ඡා හුවමාරුවක් වෙන්න පුළුවන්. හැබැයි එවැන්නක් විය හැක්කේ සාර්ව ආර්ථික වැඩපිළිවෙළ එකදිගටම ක්‍රියාත්මක වීම පිළිබදව තිබෙන විශ්වාසය මත පදනම්වයි. 

එවැනි විශ්වාසයක් බැංකු ඇතුළු දේශීය ණයහිමියන්ට තිබෙනවද? මම හිතන්නේ එවැනි විශ්වාසයක් නැහැ. ඉදිරි කාලයේ සිදු විය හැකි දේශපාලන ප්‍රවණතා නිසා අනාගතයේ බොහෝ දේවල් වෙන්න පුළුවන්. මේ වැඩපිළිවෙළ මේ විදිහටම අවුරුදු විස්සක් තිහක් එක දිගටම ක්‍රියාත්මක වෙයි කියලා සහතික වෙන්න පුළුවන් කාටද? 

ඉහත හේතුව නිසා කෙටිකාලීන හා මැදිකාලීන කල් පිරීම් සහිත බැඳුම්කර 8% වැනි මට්ටමක කූපන් පොලියක් ලබා දෙන දිගුකාලීන බැඳුම්කර එක්ක හුවමාරු කරන එක වුනත් අමාරු වැඩක්. මෙය කළ හැකි එක් ක්‍රමයක්නම් උද්ධමනය හා බැඳුණු කූපන් පොලී ගෙවන බැඳුම්කර නිකුත් කිරීමයි. උදාහරණයක් වෙනුවට 7%ක ස්ථිර කූපන් පොලියක් වෙනුවට උද්ධමනයට වඩා 2%කින් වැඩි කූපන් පොලියක්. උද්ධමනය 5%නම් වියදමේ වෙනසක් නැහැ. නමුත් යම් හෙයකින් උද්ධමනය සීමාව පැන්නොත් එහි පාඩුව රජයට විඳගන්න වෙනවා. මේ ආකාරයේ ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීමක් කළොත් ණයහිමියන්ගේ පැත්තෙන් සාර්ව ආර්ථික වැඩපිළිවෙළ ගැන තිබෙන සැක සංකා ඉවත් වෙනවා. 

ලබන සතියේ මොනවා වෙයිද?

රටේ ආර්ථිකය හා අදාළ වැදගත් ප්‍රතිපත්ති තීරණ කිහිපයක්ම ලබන සතිය තුළ ගැනීමට යම් ඉඩක් තිබෙනවා. හරියටම කියනවානම් ආනයන පාලන සීමාවන් ඉවත් කිරීම හෝ එය කරන ආකාරය දැනුම් දීම, දේශීය ණය ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීම පිළිබඳ නිවේදනයක් නිකුත් කිරීම හා මහ බැංකුවේ මුදල් ප්‍රතිපත්ති ලිහිල් කිරීම යන තුනෙනේ එකක් හෝ වැඩි ගණනක් ඉදිරි සතිය මැද වන විට සිදු විය හැකියි. 

ලබන සතිය වැදගත් ඇයි?

ලබන සතිය තුළ සිදුවන සුවිශේෂී දෙය මැයි මාසය හා අදාළ කොළඹ පාරිභෝගික මිල දර්ශකය ප්‍රකාශයට පත් වීමයි. මේ අනුව, උද්ධමනය 25% ආසන්න මට්ටමකට පහත වැටී තිබීමට සැලකිය යුතු ඉඩක් තිබෙනවා. තවත් මාසයකට පසුව මෙම අගය 12% ආසන්න මට්ටමකට පහත වැටිය හැකි ඇති අතර රටේ ජනතාව හා වෙළඳපොළ කෙරෙහි වැඩිම බලපෑමක් කෙරෙනු ඇත්තේ උද්ධමනය එම මට්ටමට පහත වැටීම බැවින් ඉහත සඳහන් වැදගත් තීරණ ගැනීමට වැඩිම ඉඩක් තිබෙන්නේ තවත් සති පහකට පසුව වුවත්, එම තීරණ වලින් එකක් හෝ කිහිපයක් ඉදිරි සතිය තුළ ගනු ලැබීමේ ඉඩකඩ බැහැර කළ නොහැකියි.

පොලී අනුපාතික යම් ඉහළ මට්ටමක තිබුණත් පසුගිය කාලය මුළුල්ලේම පොලී අනුපාතික පැවතුනේ උද්ධමන අගයට වඩා පහළිනුයි. ඒ කියන්නේ මූර්ත පොලී අනුපාතික තිබුණේ සෘණ පැත්තේ. ඉදිරි සතියේදී මෙම තත්ත්වයේ යම් වෙනසක් වෙනවා. ඒ නිසා, මහ බැංකුව විසින් සිය ප්‍රතිපත්ති පොලී අනුපාතික වල සංකේතාත්මක අඩු කිරීමක් (1%කින් හෝ 0.5%කින්) කිරීමට යම් ඉඩක් තිබෙනවා. 

ඩොලරයක ගැනුම් මිල මේ වන විට පැහැදිලි ලෙසම රුපියල් 300 සීමාවෙන් පහළට පැමිණ තිබෙනවා. පවතින තත්ත්වයන් තුළ මේ සමතුලිතතාව ආපසු හැරවී යාමේ ලොකු ඉඩක් පෙනෙන්න නැහැ. අරමුදල සමඟ ඇති කරගත් එකඟතාව අනුව විණිමය අනුපාතය හා අදාළ සියළු සීමාවන් ක්‍රමිකව එකින් එක ඉවත් කිරීම සඳහා වසරක කාලයක් තිබෙන අතර (මාර්තු සිට) එය කරන ආකාරය ජූනි අවසානයට පෙර දැනුම් දිය යුතුයි. මේ සඳහාද තවත් මාසයක කාලයක් තිබුණත් විණිමය වෙළඳපොළෙහි පවතින ප්‍රවණතා අනුව මේ මාසය අවසානයේදී යම් ලිහිල් කිරීම් ප්‍රකාශයට පත් වීමේ ඉඩකඩ බැහැර කළ නොහැකියි. 

විණිමය වෙළඳපොළ සීමා සියල්ල ඉවත් කිරීමෙන් පසුවද ඩොලරයක මිල ස්ථාවරව තබා ගත හැකි තත්ත්වයක් දැනටමත් ඇති වී තිබුණත්, මෙම සමතුලිතතාවය තනිකරම මෙන් රඳා පවතින්නේ විදේශ ණය ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීම මගින් ලබා ගැනීමට අපේක්ෂිත සහනය මතයි. එම කටයුත්ත අවසන් වන තුරු කිසිවකුට නිදහසේ පැත්තකට හැරී නිදාගන්න ඉඩ ලැබෙන්නේ නැහැ.

විදේශ ණය ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීමේ කොන්දේසියක් ලෙස දේශීය ණය ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීම කරලියට එන්නට (දැනටමත් පැමිණ තිබීමට) සැලකිය යුතු ඉඩක් තිබෙනවා. මේ කාරණයේදී පසුගිය සතියේ ඩොලර් බිලියන තුනක IMF වැඩසටහනකට ගිය, මේ වන විට විදේශ ණය ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීම සඳහා කටයුතු කරමින් සිටින ඝානාව දෙස බැලිය හැකියි. එක් එක් රටේ තත්ත්වය සුවිශේෂී වුවත්, ඝානාවේ තත්ත්වය සෑහෙන තරමකින් ලංකාවේ තත්ත්වයට සමානයි. 

ඝානාව විදේශ ණය ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීමක් ඉල්ලා සිටින්නේ සාර්ථක ලෙස දේශීය ප්‍රතිව්‍යුහගත කර අවසන් කිරීමෙන් පසුවයි. දෙරට විදේශ ණයහිමියන් බොහෝ දුරට එකම කණ්ඩායමක් නිසා ඝානාව කළ දේ ලංකාවට කළ නොහැක්කේ ඇයි කියා අහන්නට සැලකිය යුතු ඉඩක් තිබෙනවා.

ඝානාව බිල්පත් ප්‍රතිව්‍යුහගත කළේ නැහැ. එහෙත්, බැඳුම්කර වලින් 85%ක්ම ස්වේච්ඡා පදනම මත ප්‍රතිව්‍යුහගත කර තිබෙනවා. මෙහිදී මුල් මුදල කප්පාදු කිරීමක් (හෙයාකට්) සිදු වී නැති අතර කල් පිරීමේ කාලය දිගු කිරීම හා කූපන් පොලී සීමා කිරීම මගින් අවශ්‍ය ඉලක්කයට ගොස් තිබෙනවා.

මහ බැංකුව විසින් ලබන සතියේ ප්‍රතිපත්ති පොලී අනුපාතික අඩු කළත් ඒ හේතුවෙන් රාජ්‍ය සුරැකුම්පත් පොලී අනුපාතික අඩු නොවෙන්න පුළුවන්. ඒ, බැංකු පද්ධතිය තුළ විශාල අතිරික්ත ද්‍රවශීලතාවක් නොමැති නිසා. සාමාන්‍ය අවස්ථාවකදී මෙන් මුදල් ප්‍රතිපත්ති ලිහිල් කිරීමට සමාන්තරව බැංකු පද්ධතියට ද්‍රවශීලතාව සැපයීම සඳහා මහ බැංකුවට මේ වෙලාවේ විශාල අවකාශයක් නැහැ. අනෙක් පැත්තෙන් දේශීය ණය ප්‍රතිව්‍යුහගත කරනු ලැබීමේ අවදානමටද සුරැකුම්පත් ආයෝජකයින් මුහුණ දෙනවා. 

මෙය එක්තරා ආකාරයක ග්‍රිඩ්ලොක් තත්ත්වයක්. ණය ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීමේ අවදානම පවතින තුරු පොලී අනුපාතික අඩු වෙන්නේ නැහැ. පොලී අනුපාතික අඩු වන තුරු ණය ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීමේ අවදානම තිබෙනවා. මේ තත්ත්වය වෙනස් විය හැක්කේ බාහිර වෙනසකින් පමණයි. මහ බැංකුව විසින් ප්‍රතිපත්ති පොලී අනුපාතික අඩු කළ පමණින්, මේ මොහොතේ පවතින තත්ත්වයන් අනුව, මේ අවශ්‍ය වෙනස සිදු වෙන්නේ නැහැ.

මේ තත්ත්වය වෙනස් විය හැකි එක් ක්‍රමයක් වන්නේ රජයට සැලකිය යුතු විදේශ ණයක් ලැබී දේශීය ණය ලබා ගැනීමේ අවශ්‍යතාවය පහත වැටීමයි. එවැන්නක් සිදු වුවහොත් රජයේ දේශීය ණය සඳහා ඉල්ලුම අඩු වී පොලී අනුපාතික පහත වැටෙනවා. එසේ නැත්නම් රජයට දේශීය ණය ප්‍රතිව්‍යුහගත කරන ආකාරය නිවේදනය කරන්නට සිදු වෙනවා. ඝානා රජය විසින් ඔවුන්ගේ භාණ්ඩාගාර බැඳුම්කර වලින් 85%ක් ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීමෙන් අනතුරුව ඉතිරි 15% සඳහා පොලී සහ මුල් මුදල් පිළිවෙලට ගෙවාගෙන යනවා. 

මාර්තු මාසය වන විට පෙර වසරේ මාර්තු මාසයට සාපේක්ෂව පෞද්ගලික අංශයට දෙන ණය 5.1%කින් පහත වැටී තිබුණා. විශේෂයෙන්ම විදේශ බැංකු ඒකක වලින් ලබා දෙන ණය 20.6%කින් අඩු වී තිබුණා. මෙම හැකිලීම් මේ වන විට මීටත් වඩා වැඩි විය යුතුයි. පසුගිය සතියේ ආනයන සඳහා ලබා දෙන ණය පිළිබඳ සීමාවන් ලිහිල් කිරීම නිසා ඉහත තත්ත්වයේ යම් ක්‍රමික වෙනසක් සිදු වීමට නියමිත වුවත් එම වෙනස වැඩි වශයෙන් බලපානු ඇත්තේ විණිමය අනුපාතිකයට මිස පොලී අනුපාතික වලට නෙමෙයි.

මේ වන විට ඉල්ලුම් පීඩන විශාල ලෙස අඩු වී ඇති තත්ත්වය තුළ පුළුල් මුදල් සැපයුම, විශේෂයෙන්ම පෞද්ගලික අංශයට ලබා දෙන ණය, යම් තරමකින් වර්ධනය වෙන්නට ඉඩ හැරීමේ ලොකු වැරැද්දක් නැහැ. මහ බැංකුව විසින් සල්ලි අච්චු ගහන්නේත් නැතිව, වෙළඳපොළ ද්‍රවශීලතාව වැඩි කර පොලී අනුපාතික පහළ දමාගත හැකි එක් ක්‍රමයක් වන්නේ සංචිත අනුපාතය අඩු කිරීමයි.