මැයි මාසයේ මහ බැංකුවේ මැදිහත්වීම්

මහ බැංකුවේ සංචිත ඉහළ යාම ගැන කියද්දී සංචිත වැඩි වුනේ වෙළඳපොළෙන් ඩොලර් මිල දී ගත් නිසාමද කියලා ප්‍රශ්නයක් මතු වෙලා තිබුණා. ඒ වන විට පසුගිය මාසයේ මහ බැංකුවේ මැදිහත් වීම් ගැන විස්තර ප්‍රසිද්ධ කර තිබුණේ නැහැ. අදාළ තොරතුරු දැන් ප්‍රසිද්ධ කර තිබෙනවා. ඒ අනුව, ගෙවුණු මැයි මාසයේදී පමණක් මහ බැංකුව විසින් ඩොලර් මිලියන 662.50ක් වෙළඳපොළෙන් මිල දී ගෙන තිබෙනවා. 

2023 මැයි:

මිල දී ගැනීම් - ඩොලර් මිලියන 662.50

විකිණීම් - නැත 

2023 අප්‍රේල්:

මිල දී ගැනීම් - ඩොලර් මිලියන 147.75

විකිණීම් - නැත 

2023 මාර්තු:

මිල දී ගැනීම් - ඩොලර් මිලියන 453.06

විකිණීම් - ඩොලර් මිලියන 55.09

2023 පෙබරවාරි:

මිල දී ගැනීම් - ඩොලර් මිලියන 287.00

විකිණීම් - ඩොලර් මිලියන 33.44

2023 ජනවාරි:

මිල දී ගැනීම් - ඩොලර් මිලියන 348.79

විකිණීම් - ඩොලර් මිලියන 137.64

මේ අනුව මෙම වසරේ පළමු මාස පහ ඇතුළත මහ බැංකුව විසින් වෙළඳපොළෙන් ඩොලර් මිලියන 1,899.10ක් මිල දී ගෙන එයින් ඩොලර් මිලියන 226.17ක් නැවත විකුණා තිබෙනවා. ඒ කියන්නේ ශුද්ධ වශයෙන් ඩොලර් මිලියන 1,672.93ක් මිල දී ගෙන තිබෙනවා.

දෙසැම්බර් අවසානයේදී නිල සංචිත ප්‍රමාණය ඩොලර් මිලියන 1,898යි. මැයි අවසන් වෙද්දී මෙම ප්‍රමාණය ඩොලර් මිලියන 3,483 දක්වා ඉහළ ගිහින්. ඒ කියන්නේ ඩොලර් මිලියන 1,585ක වැඩි වීමක්. එම කාලයේදී ශුද්ධ වශයෙන් මිල දී ගත් ඩොලර් ප්‍රමාණයට වඩා ඩොලර් මිලියන 88කින් අඩුයි. මීට අමතරව IMF එකෙනුත් ඩොලර් මිලියන 333ක් ලැබුනානේ. ඒ කියන්නේ මිල දී ගත් ඩොලර් වලින් ඩොලර් මිලියන 420ක් පමණ මහ බැංකුව විසින් ණය ආපහු ගෙවීම සඳහා යොදවලා තිබෙනවා. 

පෙර ලිපියේ සඳහන් කළ පරිදි, වර්ෂාවසාන විදේශ සංචිත ඉලක්කයට යාම සඳහා මහ බැංකුවට තව අවශ්‍ය වන්නේ ඩොලර් මිලියන 948ක් පමණයි. අරමුදලෙන් ලැබෙන්නට නියමිත ඩොලර් මිලියන 334ක දෙවන වාරිකයද සැලකූ විට ඉදිරි මාස හතක කාලය තුළ මහ බැංකුව විසින් මේ සඳහා ශුද්ධ ලෙස වෙළඳපොළෙන් මිල දී ගත යුතුව තිබෙන්නේ ඩොලර් මිලියන 614ක පමණ ප්‍රමාණයක් පමණයි. ඊට වඩා වැඩියෙන් මිල දී ගන්නා ඩොලර් මහ බැංකුවට බංග්ලාදේශයෙන් ගත් ණය වැනි ණය ආපසු ගෙවීම සඳහා යොදවන්න පුළුවන්.

මහ බැංකුවේ තිබෙන සංචිත වලට අමතරව වාණිජ බැංකු සතුවද මේ වන විට අතිරික්ත ඩොලර් සංචිත තිබෙනවා. අප්‍රේල් අවසාන වන විට මෙම ප්‍රමාණය ඩොලර් මිලියන 500කට ආසන්නයි. මෙම විදේශ සංචිත මැයි මාසයේදී බොහෝ විට තවත් වැඩි වෙලා ඇති. මහ බැංකුවේ ණය තවමත් ගෙවා අවසන් නැතත්, මේ වෙද්දී වාණිජ බැංකු ලෝකයට ණය නැහැ. වාණිජ බැංකු සතු ඩොලර් අතිරික්තය කියන්නේත් අවශ්‍ය වෙලාවක මහ බැංකුවට මිල දී ගත හැකි මුදලක්. 

සංචිත වේගයෙන් ඉහළට! පොලී පහළට!!

මැයි මාසයේදී නිල සංචිත ප්‍රමාණය ඩොලර් මිලියන 3,483 දක්වා විශාල ලෙස ඉහළ ගොස් තිබෙනවා. මෙය මාසය තුළ පමණක් ඩොලර් මිලියන 728ක වැඩි වීමක්. මෙම තත්ත්වය තුළ විණිමය අනුපාතය කෙරෙහි බලපාන දැනට පවතින සීමාවන් ඉවත් වෙද්දී වුවද ඩොලරයක මිල නැවත විශාල ලෙස ඉහළ යාමේ ඉඩක් පෙනෙන්නට නැහැ.

අරමුදල සමඟ එකඟ වී ඇති වැඩ පිළිවෙළ අනුව, වසර අවසාන වන විට නිල සංචිත ඉලක්කය ඩොලර් මිලියන 4,431ක්. එම ඉලක්කයට තවත් අඩු ඩොලර් මිලියන 948ක් පමණයි. අරමුදලෙන් ලැබෙන්නට නියමිත ඩොලර් මිලියන 334ක දෙවන වාරිකයද සැලකූ විට ඉදිරි මාස හතක කාලය තුළ මහ බැංකුව විසින් ශුද්ධ ලෙස වෙළඳපොළෙන් මිල දී ගත යුතුව තිබෙන්නේ ඩොලර් මිලියන 614ක පමණ ප්‍රමාණයක් පමණයි. 

මේ අතර මහ බැංකුව විසින් ප්‍රතිපත්ති පොලී අනුපාතික අඩු කිරීමට ප්‍රතිචාර දක්වමින් අද වෙන්දේසියේදී මාස-3 බිල්පත් පොලිය 2.44%කින්ද, මාස-6 බිල්පත් පොලිය 3.39%කින්ද, වසර-1 බිල්පත් පොලිය 3.81%කින්ද පහත වැටී තිබෙනවා. වසර-1 පොලී අනුපාතික 20% සීමාවෙන් පහතට වැටී තිබෙන්නේ විශාල කාලයකට පසුවයි. දැන් එම පොලිය 19.10%ක්.

උද්ධමනය පහළ යාමට අනුරූපව ඉදිරි මාස වලදී මහ බැංකුව විසින් පොලී අනුපාතික තව දුරටත් පහත හෙළනු ඇතැයි සිතිය හැකියි. විණිමය අනුපාතික මෙන්ම පොලී අනුපාතිකද සැලසුමේ ඉලක්කද ඉක්මවා අඩු වෙමින් තිබෙනවා. මෙයට හේතුව මේ දක්වා රාජ්‍යමූල්‍ය කළමනාකරණය ඉලක්ක වලට ඉදිරියෙන් පැවතීම සහ ඒ හේතුව මත මුදල් සැපයුම සීමා වී උද්ධමනය ඉලක්ක මට්ටමටද වඩා අඩු වීමයි. මෙහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ආර්ථිකය ඇස්තමේන්තු කළ තරමටම නොහැකිළී වඩා ඉක්මණින් නැවත වර්ධනය වීමට ඉඩ තිබෙනවා. 

ශ්‍රමික ප්‍රේෂණ වල ලොකු වැඩිවීමක්!

දෙසැම්බර් මාසය තුළ ශ්‍රමික ප්‍රේෂණ වල සැලකිය යුතු ඉහළ යාමක් දැකිය හැකි අතර එම ප්‍රමාණය ඩොලර් මිලියන 475.6ක් ලෙස සටහන් වෙනවා. මෙය පෙර මාසයට සාපේක්ෂව 23.7%ක වැඩිවීමක් වන අතර, පෙර වසරේ දෙසැම්බර් මාසයට සාපේක්ෂව 46.2%ක ඉහළ යාමක්. මාසය තුළ මහ බැංකුව විසින් ඩොලර් මිලියන 104ක විදේශ විණිමය ප්‍රමාණයක් වෙළඳපොළෙන් මිල දී ගැනීමට සමත්ව ඇති අතර, ඊට සමාන්තරව නිල සංචිත ඉහළ ගොස් තිබෙනවා. 

රන් සංචිත වලින් බාගයක්ම විකුණලා!

පසුගිය දෙසැම්බර් මාසය තුළ මහ බැංකුව විසින් ඉතිරිව තිබුණු රන් සංචිත වලින් 54%ක්ම විකුණා දමා තිබෙනවා. මේ අනුව, මේ වන විට ලංකාව සතු රන් සංචිත ප්‍රමාණයේ වටිනාකම ඩොලර් මිලියන 175.4ක් පමණයි.

මේ ආණ්ඩුව බලයට පත් වන විට (2019 වසර අවසානයේදී) ලංකාව සතුව තිබුණු රන් සංචිත වල වටිනාකම ඩොලර් මිලියන 954.9ක්. එම සංචිත වලින් විශාල ප්‍රමාණයක් 2019 වසර තුළ විකුණා දැමීමෙන් පසුව 2020 වසර අවසානයේදී ඉතිරිව තිබුණු රන් සංචිත වල වටිනාකම ඩොලර් මිලියන 408.9 දක්වා පහත වැටුනා. පසුගිය (2021) නොවැම්බර් මාසය අවසාන වන විටද මහ බැංකුව සතුව ඩොලර් මිලියන 382.2ක් වටිනා රන් සංචිත තිබුණා. පසුගිය මාසය තුළ එම සංචිත වලින්ද බාගයකටත් වඩා විකුණා දමා තිබෙනවා.

නොවැම්බර් මාසය තුළ ඩොලර් මිලියන 1,588ක් වූ මුළු සංචිත ප්‍රමාණය වසර අවසානය වෙද්දී ඩොලර් බිලියන 3,138 දක්වා ඉහළ ගොස් ඇති බව මහ බැංකුව විසින් වාර්තා කර ඇතත් එසේ සංචිත ඉහළ ගියේ කෙසේදැයි පැහැදිලි කර නැහැ. ඇතැම් විශ්ලේෂකයන් විසින් අනුමාන කර තිබුණේ මාස ගණනාවකට පෙර චීනය සමඟ අත්සන් කළ විණිමය හුවමාරු ගිවිසුම හරහා ලබා ගත හැකි යුවාන් බිලියන දහයේ ඩොලර් වටිනාකම සංචිත වලට එකතු කර මේ ගණන පෙන්වා ඇති බවයි.

චීන යුවාන් පහසුවෙන් ඩොලර් ගෙවීම් සඳහා යොදා ගැනීමේ හැකියාවක් නැහැ. ඒ නිසා, එම මුදල් ලැබුණත් ඩොලර් ගෙවීම් කිරීම තව දුරටත් ප්‍රශ්නයක් වෙනවා. තවත් සතියකින් පමණ ශ්‍රී ලංකා රජය විසින් ඩොලර් මිලියන 500ක පමණ ස්වෛරිත්ව බැඳුම්කරයක් පියවිය යුතුව තිබෙනවා. යම් හෙයකින් වෙනත් මාර්ගයකින් ද්‍රවශීල ඩොලර් සංචිත බිලියන 1.5ක් ලැබී සංචිත ඉහළ ගියේනම් මහ බැංකුව විසින් ඉතිරිව තිබුණු සොච්චම් රන් සංචිත වලින්ද අඩකට වැඩි ප්‍රමාණයක් මුදල් කළේ ඇයි කියන එක ප්‍රශ්නයක්. මේ අනුව පෙනෙන්නේ ඩොලර් සංචිත ඉහළ යාම සම්බන්ධව ඇතැම් විශ්ලේෂකයන්ගේ අනුමානය නිවැරදි විය හැකි බවයි.